Czy wirus HPV jest groźny? Objawy, ryzyko nowotworu i profilaktyka

Wirus HPV bywa groźny, ponieważ typy onkogenne HPV 16 i HPV 18 odpowiadają za większość przypadków raka szyjki macicy. Większość zakażeń przebiega jednak bezobjawowo i ustępuje samoistnie dzięki sprawnemu układowi odpornościowemu.

Najważniejsze wnioski

• Wirus HPV jest groźny głównie w typach onkogennych HPV 16 i HPV 18, które odpowiadają za około 70% przypadków raka szyjki macicy.
• Zakażenie wirusem HPV najczęściej przebiega bezobjawowo, dlatego nosiciel może przenosić wirusa nieświadomie.
• HPV przenosi się drogą płciową i przez kontakt skórny, więc prezerwatywa zmniejsza ryzyko zakażenia, ale go nie eliminuje.
• Regularne badania cytologiczne i test HPV pozwalają wykryć rozwój zmian nowotworowych, zanim przekształcą się w raka.
• Szczepionka przeciw HPV to najskuteczniejsza profilaktyka zakażenia typami wysokiego ryzyka.

Czy wirus HPV jest groźny?

Wirus HPV jest groźny wtedy, gdy zakażenie dotyczy typów onkogennych, takich jak HPV 16 i HPV 18. Te typy wysokiego ryzyka odpowiadają za większość przypadków raka szyjki macicy oraz nowotworów sromu, prącia, odbytu i gardła.

Skala zagrożenia zależy od typu wirusa i stanu układu odpornościowego. Silna odporność zwykle usuwa zakażenie HPV w ciągu 1–2 lat.

Realne ryzyko pojawia się przy przewlekłym zakażeniu typem onkogennym. Wtedy może dojść do rozwoju stanów przednowotworowych, a z czasem raka.

Czym jest wirus HPV i jak dochodzi do zakażenia wirusem brodawczaka ludzkiego?

Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV, z ang. Human Papillomavirus) to wirus DNA z rodziny Papovaviridae. Zbudowany jest z białek tworzących kulisty kapsyd.

Znanych jest ponad 200 typów wirusa brodawczaka ludzkiego. Różnią się one sekwencją DNA oraz inwazyjnością.

Do zakażenia dochodzi przez kontakt skórny oraz seksualny. W praktyce zakazić można się już przez dotyk skóry nosiciela wirusa.

W trakcie kontaktów seksualnych wirus przenosi się podczas stosunku dopochwowego, analnego i oralnego. HPV może też przenosić się z matki na dziecko podczas porodu.

Wiele osób pozostaje bezobjawowym nosicielem i nieświadomie zaraża partnerów seksualnych. Właśnie dlatego zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego rozprzestrzenia się tak szeroko.

Typy HPV – onkogenne i niskiego ryzyka

Typy wirusa dzielimy według ryzyka onkogennego. Ten podział decyduje o tym, czy zakażenie kończy się brodawką, czy prowadzi do choroby nowotworowej.

Poniższe zestawienie porządkuje najważniejsze grupy typów HPV wraz z ich skutkami.

Typy niskiego ryzyka wywołują kłykciny kończyste i inne łagodne zmiany. Typy onkogenne HPV 16 i 18 stoją za większością nowotworów związanych z tym wirusem.

Same typy HPV 16 i HPV 18 odpowiadają za około 70% przypadków raka szyjki macicy. To najczęstszy nowotwór wywoływany przez ten wirus u kobiet.

Objawy zakażenia wirusem HPV

Objawy zależą od typu wirusa i miejsca infekcji. Zakażenie HPV może przebiegać bezobjawowo, dlatego samopoczucie nie wyklucza obecności wirusa.

Gdy objawy się pojawiają, obejmują:

• Brodawki narządów płciowych – miękkie grudki lub płaskie zmiany w okolicy narządów płciowych, przypominające kalafior. Występują pojedynczo lub w grupach.
• Nieprawidłowe zmiany w szyjce macicy – zakażenie typami onkogennymi prowadzi do zmian dysplastycznych w komórkach szyjki. Wykrywa się je badaniem cytologicznym.
• Brodawki gardła i jamy ustnej – brodawczaki górnych dróg oddechowych.
• Zmiany na dłoniach i palcach – wypukłe, szorstkie guzki.
• Brodawki podeszwowe – bolesne zmiany na spodzie stopy otoczone zrogowaciałą skórą.

Wiele infekcji nie daje żadnych sygnałów. Z tego powodu regularne badania profilaktyczne mają większe znaczenie niż obserwacja objawów, zwłaszcza w przypadku kobiet.

Wirus HPV a nowotwory – rak szyjki macicy

Przewlekłe zakażenie typem onkogennym może doprowadzić do rozwoju zmian nowotworowych. Proces ten trwa zwykle wiele lat i przebiega przez etap stanów przednowotworowych.

Wirus HPV odpowiada za raka szyjki macicy, prącia, sromu, odbytu oraz nowotwory gardła. Do grupy tej należą także nowotwory głowy i szyi związane z zakażeniem oralnym.

Skuteczność leczenia zależy od momentu, w którym uda się wykryć wirusa. Wczesne rozpoznanie daje szansę na niemal całkowite wyleczenie.

Na przebieg wpływa też stan odporności. Słabszy układ immunologiczny słabiej broni się przed wirusem, więc szybciej może dojść do rozwoju zmian. Liczba partnerów seksualnych zwiększa ryzyko zakażenia typem onkogennym.

Porada dr Bożeny Chociełowskiej: Najczęściej powtarzam pacjentkom, że rak szyjki macicy rozwija się latami i przez większość tego czasu nie boli. Regularne badanie cytologiczne co 3 lata oraz test HPV wykrywają zmiany na etapie, gdy leczenie jest proste i skuteczne. Jeśli od Twojej ostatniej cytologii minęły ponad 3 lata, umów wizytę w moim gabinecie.

Diagnostyka – test HPV i badanie cytologiczne

Diagnostyka opiera się na dwóch badaniach: cytologii i teście HPV. Oba wykonuję w gabinecie w trakcie krótkiej, mało inwazyjnej wizyty.

Badanie cytologiczne ocenia komórki szyjki macicy pod mikroskopem. Wykrywa zmiany dysplastyczne, zanim przejdą w nowotwór.

Test HPV wykrywa materiał genetyczny wirusa i wskazuje typ onkogenny. Przebieg przypomina pobranie cytologiczne.

Połączenie obu metod daje najpełniejszy obraz. Test HPV potwierdza obecność typu wysokiego ryzyka, a cytologiczny wynik pokazuje, czy doszło już do zmian w komórkach. Wykonaj test HPV i cytologię podczas jednej wizyty w moim gabinecie.

HPV a ciąża

Leczenie zakażenia HPV

Nie ma leku, który usuwa wirusa HPV z organizmu. Leczenie obejmuje objawy oraz zmiany wywołane przez wirusa.

Brodawki i kłykciny kończyste leczy się metodami zachowawczymi z użyciem odpowiednich preparatów. Przy zmianach opornych stosuję zabiegi:

• krioterapię – wymrażanie zmiany,
• laseroterapię – usunięcie tkanki wiązką lasera,
• elektrokoagulację – usunięcie prądem o wysokiej częstotliwości,
• zabieg chirurgiczny – wycięcie zmiany.

Gdy wirus doprowadzi do zmian nowotworowych, konieczne jest leczenie onkologiczne. Dlatego wczesne rozpoznanie ma większe znaczenie niż sama terapia brodawek.

Profilaktyka – szczepienia, prezerwatywy, badania

Profilaktyka HPV opiera się na trzech filarach: szczepieniu, ochronie podczas kontaktów seksualnych i regularnych badaniach.

Szczepienia. Szczepionka przeciw HPV chroni przed typami wysokiego ryzyka, w tym HPV 16 i 18. Szczepienia dają najlepszy efekt przed rozpoczęciem życia seksualnego, ale przynoszą korzyść także osobom dorosłym.

Ochrona podczas seksu. Stosowanie prezerwatyw zmniejsza ryzyko zakażenia drogą płciową. Prezerwatywa nie zakrywa całej skóry, więc nie daje pełnej ochrony.

Higiena i styl życia. Silny układ odpornościowy skuteczniej zwalcza wirusa. Pomaga też korzystanie wyłącznie z własnej bielizny i ręczników oraz ograniczenie liczby partnerów seksualnych.

Badania. Regularne badania cytologiczne i test HPV pozwalają wykryć zmiany wcześnie. W przypadku kobiet to najpewniejszy sposób, aby nie przeoczyć raka szyjki macicy. Zaplanuj regularne badania profilaktyczne w gabinecie dr Bożeny Chociełowskiej.

FAQ – najczęstsze pytania 

Czy wirus HPV zawsze prowadzi do raka?

Nie, większość zakażeń wirusem HPV ustępuje samoistnie i nigdy nie prowadzi do nowotworu. Ryzyko dotyczy przewlekłego zakażenia typami onkogennymi HPV 16 i 18.

Jak można się zakazić HPV?

Zakazić można się przez kontakt skórny i seksualny, w tym stosunek dopochwowy, analny i oralny. Wirus brodawczaka ludzkiego przenosi się też z matki na dziecko podczas porodu.

Czy prezerwatywa chroni przed HPV?

Stosowanie prezerwatyw zmniejsza ryzyko zakażenia, lecz nie daje pełnej ochrony. Wirus przenosi się także przez skórę nieosłoniętą przez prezerwatywę.

Czy zakażenie HPV daje objawy?

Zakażenie często przebiega bezobjawowo, dlatego nosiciel może nie wiedzieć o infekcji. Gdy objawy się pojawią, przyjmują postać brodawek narządów płciowych lub zmian w szyjce macicy.

Który typ HPV jest najgroźniejszy?

Najgroźniejsze są typy onkogenne HPV 16 i HPV 18. Odpowiadają za około 70% przypadków raka szyjki macicy oraz część nowotworów głowy i szyi.

Czy szczepionka przeciw HPV jest skuteczna?

Szczepionka chroni przed typami wysokiego ryzyka i najlepiej działa przed rozpoczęciem współżycia. Szczepienia obniżają ryzyko raka szyjki macicy i innych nowotworów wywołanych przez wirusa.

Jak wygląda test HPV?

Test HPV to szybkie i mało inwazyjne badanie wykonywane w gabinecie ginekologicznym. Przebieg przypomina pobranie do badania cytologicznego.

Czy HPV dotyczy tylko kobiet?

Wirus atakuje kobiety i mężczyzn, wywołując u obu płci brodawki oraz zmiany nowotworowe. U mężczyzn HPV może prowadzić do raka prącia, odbytu i gardła.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Aby wykryć zakażenie wcześnie, umów badanie cytologiczne i test HPV w gabinecie dr Bożeny Chociełowskiej.