Mięśniaki macicy – co to jest? Przyczyny, objawy i leczenie

Mięśniaki macicy to łagodne guzy zbudowane z komórek mięśniowych gładkich, które rozwijają się w ścianie macicy. Dotyczą nawet co czwartej kobiety w wieku rozrodczym i tylko w około 0,5% przypadków przekształcają się w zmianę złośliwą.

Najważniejsze wnioski

• Mięśniaki macicy to łagodne guzy pochodzenia mezenchymalnego, które nie dają przerzutów drogą krwionośną ani limfatyczną.
• Wzrost mięśniaka zależy od estrogenów, dlatego guz często powiększa się w ciąży, a po menopauzie zwykle się zmniejsza.
• Objawy zależą od położenia zmiany w ścianie macicy – mięśniaki podśluzówkowe najczęściej powodują obfite krwawienia.
• Podstawą diagnostyki mięśniaków macicy jest USG przezpochwowe, wykonywane w trakcie rutynowej wizyty.
• Leczenie mięśniaków macicy obejmuje farmakoterapię, miomektomię, embolizację tętnic macicznych oraz histerektomię.

Mięśniaki macicy – co to jest?

Mięśniak macicy (łac. myoma) to łagodny guz nowotworowy zbudowany z komórek gładkich mięśnia macicy oraz ze ściany naczyń zaopatrujących ten narząd w krew. Należy do nowotworów łagodnych, ponieważ nie nacieka sąsiednich tkanek i nie tworzy przerzutów.

Mięśniaki macicy są najczęstszymi łagodnymi nowotworami narządów rodnych kobiety. Rozpoznaję je u pacjentek na co dzień w gabinecie.

Rozmiar guza waha się od kilku milimetrów do wielkości dojrzałego arbuza. Pojedynczy mięśniak zdarza się rzadko.

Zwykle w macicy obecnych jest kilka zmian ulokowanych w różnych jej częściach. Mnogie łagodne guzy o dużych rozmiarach prowadzą do stanu zwanego macicą mięśniakowatą, w którym narząd wielkości cytryny osiąga wielkość arbuza i waży wiele kilogramów.

Tempo wzrostu guza zależy od jego położenia, aktywności hormonalnej estrogenów oraz osobniczych cech pacjentki.

Mięśniak macicy a rak – czy to nowotwór złośliwy?

Mięśniak nie jest rakiem. Rak wywodzi się z tkanki nabłonkowej, a mięśniak ma pochodzenie mezenchymalne.

Łagodne guzy tego typu nie dają przerzutów drogą krwi ani naczyń limfatycznych. To odróżnia je od nowotworów złośliwych.

W rzadkich przypadkach mięśniak przekształca się w złośliwego mięsaka macicy. Ryzyko takiej transformacji wynosi około 0,5%.

Porada dr Bożeny Chociełowskiej: Szybko rosnący guz w macicy u kobiety po menopauzie zawsze budzi mój niepokój. W tym okresie mięśniaki zwykle się zmniejszają, więc powiększanie zmiany wymaga pilnego badania. Każde krwawienie maciczne po przekwitaniu proszę zgłaszać bez zwłoki – umów wizytę kontrolną w moim gabinecie.

Przyczyny powstawania mięśniaków macicy

Przyczyny powstawania mięśniaków nie zostały w pełni poznane. Znam natomiast czynniki, które zwiększają ryzyko ich rozwoju.

• Czynniki genetyczne – mięśniaki macicy występują częściej u pacjentek, których matki lub siostry również miały ten problem.
• Estrogeny – mięśniak jest guzem estrogenozależnym. Jego wzrost napędzają żeńskie hormony płciowe wydzielane głównie w fazie pęcherzykowej cyklu.
• Ciąża – poziom estrogenów rośnie w ciąży, dlatego guz może się wtedy szybciej powiększać.
• Menopauza – produkcja hormonów spada po menopauzie, co zwykle hamuje wzrost mięśniaków, a niekiedy prowadzi do ich inwolucji i wapnienia.
• Otyłość – tkanka tłuszczowa wytwarza estron – jeden z estrogenów. To tłumaczy częstsze współwystępowanie mięśniaków macicy z nadmierną masą ciała.

Mechanizm powstawania mięśniaków łączy więc predyspozycję genetyczną z długotrwałym działaniem estrogenów na komórki mięśnia macicy.

Rodzaje mięśniaków macicy

Ściana macicy składa się z trzech warstw: błony śluzowej (endometrium), błony mięśniowej (myometrium) i błony surowiczej (perimetrium). Rodzaj mięśniaka zależy od tego, w której warstwie się rozwija.

Poniższe zestawienie porządkuje trzy podstawowe rodzaje mięśniaków według położenia i typowych objawów.

Mięśniaki podśluzówkowe najsilniej wpływają na krwawienia, ponieważ zniekształcają jamę macicy. Duża zmiana tego typu może przechodzić przez szyjkę do pochwy jako tak zwany mięśniak rodzący się.

Mięśniaki śródścienne stanowią najczęstszą postać w obrębie trzonu macicy. Mięśniaki podsurowicówkowe rosną na zewnątrz macicy i najczęściej uciskają sąsiednie narządy.

Wyróżniam także mięśniaki uszypułowane, połączone ze ścianą macicy pasmem tkanki łącznej, oraz mięśniaki międzywięzadłowe, rosnące w obrębie więzadła szerokiego. Rzadkim wariantem jest mięśniak jajnika, który stanowi około 1% łagodnych guzów tego narządu.

Objawy mięśniaków macicy

Objawy zależą od wielkości i umiejscowienia guza. Małe, pojedyncze mięśniaki zwykle nie dają dolegliwości i wykrywam je przypadkowo podczas rutynowej kontroli.

Dolegliwości nasilają się wraz z wahaniem poziomu hormonów płciowych w cyklu. Do najczęstszych objawów mięśniaków macicy należą:

• ból w podbrzuszu,
• przedłużające się i obfite krwawienia miesiączkowe,
• bolesne miesiączki,
• ból w lędźwiowym odcinku kręgosłupa,
• dyspareunia, czyli ból podczas stosunku,
• częstsze oddawanie moczu z powodu parcia na pęcherz,
• zaparcia,
• problemy z zajściem w ciążę.

Duże guzy uciskają sąsiednie narządy i pogarszają jakość życia pacjentki. Obfite krwawienia prowadzą z kolei do niedokrwistości z niedoboru żelaza.

Mięśniaki po menopauzie dają mniej nasilone objawy. Krwawienie maciczne u kobiety po przekwitaniu zawsze wymaga jednak pilnej konsultacji.

Diagnostyka mięśniaków macicy

Mięśniaki macicy rozpoznaję najczęściej podczas badania USG. To bezpieczna i szybka metoda obrazowania narządów miednicy mniejszej.

W diagnostyce chorób macicy większą dokładność daje USG przezpochwowe niż badanie przez powłoki brzuszne. Dlatego to od niego zaczynam ocenę.

Każde badanie ginekologiczne z USG pozwala określić liczbę, wielkość i położenie zmian. Na tej podstawie planuję dalsze postępowanie.

W wybranych przypadkach sięgam po metody uzupełniające:

• Histeroskopia – wprowadzenie kamery do jamy macicy w celu oceny mięśniaków podśluzówkowych.
• Laparoskopia – wprowadzenie kamery przez powłoki brzuszne, aby obejrzeć macicę od zewnątrz.
• Rezonans magnetyczny i tomografia komputerowa – dokładne mapowanie dużych i licznych zmian przed operacją.

Histeroskopię i laparoskopię wykonuje się w znieczuleniu ogólnym. Konsultacja ginekologiczna z USG w moim gabinecie to najprostszy sposób, aby sprawdzić, czy guz wymaga leczenia.

Metody leczenia mięśniaków macicy

Leczenie mięśniaków macicy dobieram indywidualnie. Metoda leczenia zależy od wieku pacjentki, liczby i wielkości guzów oraz planów macierzyńskich.

Leczenie farmakologiczne

Leczenie farmakologiczne stosuję przy niewielkich mięśniakach, którym nie towarzyszą objawy. Wykorzystuję tu selektywny modulator receptora progesteronowego, który hamuje wzrost zmiany i zmniejsza krwawienia.

Zioła i suplementy diety nie zastępują leczenia. Każdy preparat proszę omówić z lekarzem, ponieważ niekontrolowane przyjmowanie ziół opóźnia właściwe leczenie mięśniaków.

Metody zabiegowe

Przy większych i objawowych zmianach wybieram jedną z metod operacyjnych:

• Miomektomia – wyłuszczenie samego guza z zachowaniem macicy. Ta metoda leczenia pozwala na późniejsze zajście w ciążę.
• Miomektomia laparoskopowa lub histeroskopowa – mniejszy uraz tkanek i szybsza rekonwalescencja. Nie sprawdza się przy licznych i dużych zmianach, a mięśniaki mogą po niej odrosnąć.
• Embolizacja tętnic macicznych – zamknięcie naczyń odżywiających guz, co prowadzi do jego obkurczenia bez otwierania jamy brzusznej.
• Histerektomia – usunięcie macicy. Rozważam je u starszych pacjentek bez planów macierzyńskich lub gdy guzów nie da się usunąć metodą oszczędzającą.

Miomektomia klasyczna i laparoskopowa wiążą się z ryzykiem ponownego powstawania mięśniaków. Dlatego po leczeniu zalecam regularne kontrole.

Jak często występuje mięśniak macicy?

Mięśniaki macicy to najczęstsze łagodne guzy narządów rodnych — dotyczą nawet co czwartej kobiety w wieku rozrodczym. Częstość rośnie z wiekiem i szczyt zachorowań przypada między 30. a 50. rokiem życia, po czym po menopauzie nowe zmiany pojawiają się rzadko. 

Mięśniaki a ciąża i płodność

Mięśniaki wpływają na płodność, ponieważ utrudniają implantację zarodka w macicy. Prawidłowe leczenie mięśniaków macicy zwiększa szansę na zajście w ciążę.

Guz wykryty w trakcie ciąży wymaga uważnej obserwacji. Rosnący poziom estrogenów powiększa zmianę, co może utrudniać przebieg i utrzymanie ciąży.

Leczenie zabiegowe warto zaplanować przed staraniami o dziecko. Jeśli mięśniak zostanie wykryty dopiero w ciąży, zabieg wykonuję po zakończeniu połogu, a pacjentkę obejmuję ścisłą kontrolą przez cały ten okres.

Mięśniaki macicy najczęściej rozpoznaję u kobiet w wieku rozrodczym, między 30. a 50. rokiem życia. Wczesne rozpoznanie chroni płodność i poprawia jakość życia. Umów badanie ginekologiczne, jeśli planujesz ciążę lub obserwujesz obfite krwawienia.

FAQ – najczęstsze pytania 

Czy mięśniaki macicy są groźne?

Mięśniaki macicy to łagodne guzy, które nie dają przerzutów i rzadko zagrażają życiu. Groźne bywają ich objawy, takie jak obfite krwawienia i niedokrwistość, dlatego wymagają kontroli.

Czy mięśniak macicy może zniknąć sam?

Mięśniak rzadko znika całkowicie, ale po menopauzie zwykle się zmniejsza i wapnieje wskutek spadku estrogenów. U kobiet w wieku rozrodczym samoistne cofnięcie się guza zdarza się wyjątkowo.

Jak szybko rosną mięśniaki macicy?

Tempo wzrostu zależy od poziomu estrogenów oraz cech pacjentki i bywa bardzo różne. W ciąży guz rośnie szybciej, a po menopauzie jego wzrost się zatrzymuje.

Czy z mięśniakami można zajść w ciążę?

Zajście w ciążę jest możliwe, choć mięśniaki podśluzówkowe mogą utrudniać implantację zarodka. Leczenie mięśniaków macicy przed staraniami zwiększa szansę na ciążę.

Jakie badanie wykrywa mięśniaki macicy?

Podstawą diagnostyki jest USG przezpochwowe, które precyzyjnie ocenia liczbę i wielkość zmian. W trudnych przypadkach pomaga histeroskopia lub rezonans magnetyczny.

Czy mięśniaki macicy bolą?

Małe guzy zwykle nie bolą, a mięśniaki śródścienne mogą powodować bolesne i przedłużone miesiączki. Ból podbrzusza i okolicy lędźwiowej nasila się przy dużych zmianach.

Czy trzeba usuwać każdy mięśniak?

Bezobjawowe, niewielkie mięśniaki wystarczy obserwować podczas regularnych wizyt. Leczenie zabiegowe wdrażam przy dużych rozmiarach, silnych krwawieniach lub problemach z płodnością.

Czy mięśniaki wracają po operacji?

Po miomektomii mięśniaki mogą odrosnąć, ponieważ zabieg usuwa guz, a nie przyczyny powstawania mięśniaków. Histerektomia eliminuje nawroty, lecz oznacza usunięcie macicy.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. W razie niepokojących objawów umów badanie ginekologiczne w gabinecie dr Bożeny Chociełowskiej.