Obniżone narządy rodne – przyczyny, objawy i metody leczenia

Obniżenie narządów rodnych dotyczy nawet 11% kobiet i coraz częściej pojawia się nie tylko u starszych pacjentek, ale też u młodych kobiet po porodzie. To schorzenie, które realnie obniża jakość życia – i które można skutecznie leczyć.

Najważniejsze wnioski

• Obniżenie lub wypadanie narządów miednicy mniejszej to schorzenie, które można skutecznie leczyć – pod warunkiem że pacjentka trafi do specjalisty, zanim osłabienie mięśni dna miednicy osiągnie stopień III wymagający operacji.
• Najczęstsze przyczyny wypadania narządów rodnych to poród siłami natury, menopauza i otyłość – każdy z tych czynników osłabia mięśnie i więzadła podtrzymujące macicę i pochwę.
• Wzmacnianie mięśni dna miednicy poprzez regularną fizjoterapię uroginekologiczną to najskuteczniejsza metoda profilaktyki – zarówno przed wystąpieniem objawów, jak i po leczeniu operacyjnym wypadania macicy.
• Leczenie zaburzeń statyki narządu rodnego dobiera się indywidualnie – przy stopniu I i II wystarczy fizjoterapia i ewentualnie pessary, przy stopniu III konieczna jest operacja rekonstrukcyjna dna miednicy lub operacja podwieszenia macicy.
• Objawy wypadania narządów – uczucie ciężkości w pochwie, problemy z pęcherzem, ból podczas współżycia – bezpośrednio wpływają na jakość życia i nie powinny być traktowane jako normalna konsekwencja porodu czy wieku.

Czym jest obniżenie narządów rodnych?

Obniżenie narządów rodnych to stan, w którym mięśnie dna miednicy i więzadła podtrzymujące narządy miednicy mniejszej osłabiają się na tyle, że macica, pochwa, pęcherz moczowy lub odbytnica zaczynają opadać ze swojego fizjologicznego położenia.

W warunkach prawidłowych dno miednicy działa jak hamak – podtrzymuje narządy rodne i stabilizuje je podczas każdego wzrostu ciśnienia w jamie brzusznej. Gdy mięśnie i tkanka łączna tracą napięcie, ten mechanizm zawodzi.

Najczęściej dochodzi do obniżenia przedniej ściany pochwy – za nią przebiega pęcherz moczowy, dlatego zaburzeń statyki narządów często towarzyszą problemy z oddawaniem moczu. Rzadziej obniża się tylna ściana pochwy (za którą leży odbytnica) lub sama macica.

Borykasz się z problemem obniżonych narządów rodnych? Chcesz umówić się na wizytę u ginekologa? Zapraszam do mojego gabinetu ginekologicznego w Warszawie. 

Przyczyny obniżenia narządów miednicy mniejszej

Schorzenie rozwija się trójfazowo. Każda faza odpowiada innemu typowi czynników.

Faza pierwsza – predysponująca

Genetyka i budowa ciała mają znaczenie. Kobiety z wrodzonymi wadami kręgosłupa, nieprawidłową budową miednicy lub słabszą tkanką łączną są bardziej podatne. Rasa kaukaska wiąże się z wyższym ryzykiem niż rasa azjatycka.

Faza druga – wywołująca

Poród siłami natury to jeden z najsilniejszych czynników ryzyka. Pierwszy poród naturalny zwiększa ryzyko obniżenia narządów rodnych 2–3 krotnie. Wysokie ryzyko niesie też duża masa urodzeniowa dziecka, duży obwód główki oraz ciąża bliźniacza – każdy z tych czynników bardziej rozciąga i osłabia mięśnie dna miednicy.

Faza trzecia – ujawniająca

Nawet jeśli kobieta przeszła przez poród bez powikłań, obniżenie narządów może ujawnić się później – pod wpływem otyłości, menopauzy, podeszłego wieku lub stylu życia. Przewlekły kaszel (np. przy astmie lub POChP), nawykowe zaparcia i częste dźwiganie ciężarów stale podnoszą ciśnienie śródbrzuszne, co stopniowo osłabia mięśnie dna miednicy.

Stopnie obniżenia narządów – klasyfikacja

Zaburzeń statyki narządów miednicy mniejszej nie ocenia się „na oko”. Obowiązuje klasyfikacja Polskiego Towarzystwa Uroginekologicznego (PTUG), która wyróżnia trzy stopnie obniżenia.

Stopień I i II daje realne szanse na skuteczne leczenie zachowawcze. Stopień III wymaga operacji – a po niej fizjoterapii, która ma zapobiec nawrotowi.

Odwiedź mój blog ginekologiczny, gdzie regularnie publikujemy artykuły pomagające zrozumieć sygnały wysyłane przez Twoje ciało.

Objawy obniżenia narządów rodnych

Pacjentka z obniżeniem narządów rodnych najczęściej zgłasza uczucie pełności w pochwie. Część kobiet opisuje je jako „kulkę” lub ciało obce zalegające wewnątrz.

Do innych objawów, które powinny skłonić do wizyty u ginekologa, należą:

• parcie na mocz – stałe lub nawracające, trudne do odróżnienia od infekcji
• nieprawidłowy strumień moczu lub poczucie niepełnego wypróżnienia
• problemy z nietrzymaniem moczu – wysiłkowe (przy kaszlu, kichaniu, śmiechu) lub naglące
• dyskomfort lub ból podczas stosunków seksualnych
• uczucie ciężkości lub ucisku w miednicy, nasilające się wieczorem i po dłuższym staniu

Objawy nasilają się podczas wysiłku fizycznego, kaszlu, kichania i korzystania z toalety. Przy zaawansowanym obniżeniu – III stopień – konieczne może być ręczne odprowadzenie narządów, aby móc skorzystać z toalety lub odbyć stosunek.

Diagnostyka – jak ocenia się obniżenie narządów?

Rozpoznanie zaczyna się od wywiadu. Ginekolog pyta o porody, objawy ze strony pęcherza moczowego i jelit, aktywność fizyczną, pracę zawodową i styl życia.

Badanie ginekologiczne pozwala ocenić stopień obniżenia podczas spoczynku i podczas parcia. Specjalista ocenia, która część narządów uległa obniżeniu – przednia ściana pochwy (pęcherz), tylna ściana pochwy (odbytnica) czy macica. To decyduje o dalszym postępowaniu.

W wybranych przypadkach wykonuje się badanie urodynamiczne – ocenia ono funkcję pęcherza moczowego i cewki moczowej. Przydatne szczególnie wtedy, gdy dominującym objawem jest nietrzymanie moczu.

Porada od specjalisty – Ginekolog Bożena Chociełowska

„Regularnie spotykam pacjentki, które z objawami obniżenia narządów rodnych zmagają się od kilku lat, zanim zdecydują się przyjść na wizytę. Wstydzą się lub uważają, że to naturalny skutek porodu. Tymczasem obniżenie narządów to schorzenie wymagające leczenia – im wcześniej zaczniemy działać, tym większa szansa na uniknięcie operacji. Kobietom po porodzie zawsze polecam fizjoterapię uroginekologiczną – nawet jeśli nie mają jeszcze żadnych objawów. Mięśnie dna miednicy po porodzie siłami natury wymagają rehabilitacji tak samo jak każda inna tkanka po urazie. To inwestycja, która procentuje przez całe życie.”

Leczenie obniżenia narządów rodnych

Metody leczenia dobiera się na podstawie stopnia obniżenia, wieku pacjentki, jej stanu zdrowia i oczekiwań.

Fizjoterapia uroginekologiczna

Przy stopniu I i II leczenie zaczyna się od fizjoterapeuty uroginekologicznego. Pierwsza wizyta to przede wszystkim diagnostyka – badanie per vaginam, ocena mięśni dna miednicy, lokalizacja blizn i zrostów oraz nauka prawidłowej ergonomii codziennych czynności.

Pacjentka dowiaduje się, jak prawidłowo:

• wstawać z łóżka i z krzesła
• kichać i kaszleć (z wykorzystaniem skrętu tułowia)
• podnosić i dźwigać przedmioty
• korzystać z toalety (inaczej przy mikcji, inaczej przy defekacji)
• wykonywać aktywność fizyczną bez pogłębiania problemu

Na kolejnych wizytach wdrażany jest trening mięśni dna miednicy dostosowany do stopnia obniżenia i możliwości pacjentki. Stosuje się też techniki manualne – terapię wisceralną, która przywraca równowagę wewnątrz jamy brzusznej.

Pessaroterapia

Pessary to silikonowe wkładki wprowadzane do pochwy przez ginekologa. Mechanicznie podtrzymują narządy miednicy mniejszej. Pessaroterapia jest szczególnie przydatna u kobiet, które nie kwalifikują się do operacji lub chcą ją odłożyć w czasie, a także jako wsparcie podczas aktywności fizycznej.

Dobór pessara jest indywidualny. Zły rozmiar lub kształt może powodować dyskomfort lub ucisk. Pessary wymagają regularnej kontroli i wymiany.

Leczenie operacyjne

Przy stopniu III obniżenia narządów rodnych leczenie operacyjne jest zazwyczaj konieczne. Operacja ma na celu przywrócenie prawidłowego położenia narządów i wzmocnienie tkanek podtrzymujących. Stosuje się różne techniki – z użyciem własnych tkanek lub siatek syntetycznych.

Po operacji obowiązkowa jest fizjoterapia uroginekologiczna. Bez niej ryzyko nawrotu obniżenia jest znacząco wyższe.

Profilaktyka – co naprawdę pomaga?

Obniżeniu narządów rodnych można zapobiegać. Najskuteczniejsze działania to:

Trening mięśni dna miednicy

Ćwiczenia Kegla, wykonywane prawidłowo i regularnie, wzmacniają mięśnie podtrzymujące narządy. Słowo „prawidłowo” jest tu ważne – wiele kobiet napina złe mięśnie. Fizjoterapeuta uroginekologiczny pokaże właściwą technikę.

Profilaktyka zaparć

Każde parcie przy oddawaniu stolca to wzrost ciśnienia śródbrzusznego. Dieta bogata w błonnik i odpowiednie nawodnienie zmniejszają ryzyko nawykowych zaparć.

Unikanie nadmiernego obciążenia 

Dźwiganie ciężarów powyżej własnych możliwości, skakanie na trampolinie i intensywne ćwiczenia skocznościowe przeciążają dno miednicy. Przy istniejącym obniżeniu należy je wyeliminować.

Fizjoterapia po porodzie 

Zarówno po porodzie siłami natury, jak i po cesarskim cięciu warto zgłosić się do fizjoterapeuty uroginekologicznego. Mięśnie dna miednicy są przeciążone w obu przypadkach.

Kontrola masy ciała 

Otyłość stale podnosi ciśnienie śródbrzuszne. Redukcja masy ciała zmniejsza obciążenie mięśni dna miednicy i spowalnia progresję obniżenia.

Obniżenie narządów a jakość życia

Obniżenie narządów miednicy mniejszej wpływa na codzienne funkcjonowanie – ogranicza aktywność fizyczną, zaburza życie seksualne, wywołuje problemy z pęcherzem moczowym i jelit. Wiele kobiet rezygnuje z aktywności, które lubią, unika wyjść z domu przy nasilonych objawach.

To schorzenie, o którym mówi się za mało. Tymczasem jest uleczalne – szczególnie gdy pacjentka trafi do specjalisty wcześnie, zanim osłabienie mięśni i więzadeł będzie na tyle zaawansowane, że jedyną opcją pozostanie operacja.

Jeśli czujesz ucisk w pochwie, masz problemy z oddawaniem moczu lub dyskomfort podczas współżycia – to wystarczający powód, żeby umówić się na wizytę ginekologiczną.

Chcesz zadbać o swoje zdrowie? Zapraszam do mojego empatycznego gabinetu ginekologicznego. 

Zamów również voucher na wizytę w empatycznym gabinecie, który może być dla kogoś idealnym impulsem do wykonania ważnych badań kontrolnych.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Na czym polega obniżenie macicy lub pochwy?

Obniżenie macicy lub pochwy to stan, w którym osłabienie mięśni dna miednicy i więzadeł powoduje, że narządy rodne przemieszczają się w dół ze swojego fizjologicznego położenia. W zależności od stopnia zaawansowania macica lub pochwa mogą schodzić do przedsionka pochwy lub wychodzić całkowicie poza nią.

Jakie są najczęstsze przyczyny wypadania narządów rodnych?

Przyczyny wypadania narządów rodnych dzielą się na predysponujące (genetyka, budowa miednicy), wywołujące (poród siłami natury, wysoka masa urodzeniowa dziecka) i ujawniające (otyłość, menopauza, przewlekły kaszel, zaparcia). Do obniżenia narządów dochodzi wtedy, gdy kilka tych czynników działa jednocześnie przez dłuższy czas.

Czy wypadanie macicy po porodzie jest normalne?

Wypadanie macicy po porodzie nie jest fizjologiczną konsekwencją porodu – to schorzenie wymagające leczenia. Poród siłami natury znacząco obciąża dno miednicy, dlatego każda kobieta po porodzie powinna trafić na fizjoterapię uroginekologiczną, nawet bez objawów wypadania narządów miednicy.

Na czym polega leczenie operacyjne wypadania macicy?

Leczenie operacyjne wypadania macicy obejmuje kilka technik – operację podwieszenia macicy z zachowaniem narządu lub, w wybranych przypadkach, usunięcie macicy z rekonstrukcją dna miednicy. Wybór metody zależy od stopnia obniżenia, wieku pacjentki i jej planów prokreacyjnych. Po każdej operacji obowiązkowa jest fizjoterapia zapobiegająca nawrotowi.

Czym są pessary i kiedy się je stosuje?

Pessary to silikonowe wkładki dobierane przez ginekologa i wprowadzane do pochwy, które mechanicznie podtrzymują wypadające narządy. Pessaroterapię stosuje się przy zaburzeń statyki narządu rodnego stopnia I i II, u kobiet niekwalifikujących się do operacji oraz jako wsparcie podczas aktywności fizycznej przy ryzyku wypadania narządów.

Jak ćwiczenia wzmacniające mięśnie dna miednicy pomagają przy obniżeniu?

Regularne ćwiczenia wzmacniające mięśnie dna miednicy odbudowują napięcie mięśniowe, które podtrzymuje pochwy lub macicy fizjologiczne położenie. Wykonywane prawidłowo – pod okiem fizjoterapeuty uroginekologicznego – mogą zatrzymać progresję obniżenia tylnej ściany pochwy lub przedniej i zmniejszyć nasilenie objawów bez konieczności operacji.

Czy obniżenie narządów dotyczy tylko kobiet starszych?

Zaburzeń statyki narządów rodnych doświadczają też młode kobiety – szczególnie po porodach siłami natury lub przy wrodzonej słabości tkanki łącznej. Ryzyko wypadania narządów rośnie z wiekiem i po menopauzie, ale osłabienia dna miednicy nie można traktować jako problemu wyłącznie starszego pokolenia.

Czy po operacji rekonstrukcyjnej dna miednicy obniżenie może nawrócić?

Tak – bez odpowiedniej rehabilitacji po zabiegu ryzyko nawrotu jest realne. Dlatego leczenia wypadania narządów nie kończy się na sali operacyjnej. Fizjoterapia uroginekologiczna po operacji uczy prawidłowej ergonomii, wzmacnia mięśnie i zmniejsza ryzyko ponownego obniżenia narządów płciowych miednicy w przyszłości.